Of u als vader gezag moet aanvragen, hangt vooral af van één datum: wanneer u uw kind heeft erkend. Heeft u uw kind op of na 1 januari 2023 erkend en bent u niet getrouwd met de moeder? Dan heeft u in de meeste gevallen al automatisch samen met haar het gezag. Was de erkenning vóór die datum, dan regelt u het gezag samen met de moeder met een gratis formulier bij de rechtbank, zonder advocaat. Werkt de moeder niet mee, of wilt u juist alleen het gezag, dan beslist de rechter. Hieronder leest u per situatie wat u moet doen.
Kort samengevat
- Getrouwd of geregistreerd partner bij de geboorte: u heeft automatisch gezamenlijk gezag.
- Kind erkend op of na 1 januari 2023: u heeft meestal automatisch gezamenlijk gezag, op een paar uitzonderingen na.
- Kind erkend vóór 1 januari 2023: u vraagt samen met de moeder gezamenlijk gezag aan met een formulier, digitaal of op papier. Een advocaat is niet nodig.
- De moeder weigert, of u wilt eenhoofdig gezag: dan start u een procedure bij de rechtbank. Daarvoor is een advocaat verplicht.
- Twijfelt u wie het gezag heeft? Vraag kosteloos een uittreksel uit het gezagsregister op bij een rechtbank.
Inhoudsopgave
- Heeft u als vader al gezag? Zo checkt u het
- Kind erkend vóór 2023: samen gezag aanvragen met het formulier
- Kind erkend vanaf 2023: automatisch gezag, met uitzonderingen
- De moeder werkt niet mee: gezag via de rechter
- Eenhoofdig gezag: wanneer één ouder alleen beslist
- Wat erkenning en gezag voor u betekenen
- Nagaan wie het gezag heeft: het gezagsregister
- Onze kijk op gezag voor vaders
- Hulp bij het regelen van uw gezag
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Heeft u als vader al gezag? Zo checkt u het
Ouderlijk gezag betekent dat u beslissingen mag en moet nemen over de opvoeding en verzorging van uw kind. Ouderschap en gezag zijn twee verschillende dingen: u kunt juridisch vader zijn (door erkenning) en toch geen gezag hebben. Daarom eerst de vraag in welke situatie u zit.
| Uw situatie | Heeft u gezag? | Wat moet u doen? |
|---|---|---|
| Getrouwd of geregistreerd partnerschap met de moeder bij de geboorte | Ja, automatisch | Niets |
| Getrouwd of partnerschap gesloten ná de geboorte, en u heeft het kind erkend | Ja, automatisch | Niets |
| Niet getrouwd, kind erkend op of na 1 januari 2023 | Meestal ja, automatisch | Alleen iets bij een uitzondering |
| Niet getrouwd, kind erkend vóór 1 januari 2023 | Nee, alleen de moeder | Samen het formulier invullen |
| Kind (nog) niet erkend | Nee | Eerst erkennen |
| De moeder werkt niet mee aan gezamenlijk gezag | Nee | Verzoek bij de rechtbank, met advocaat |
De regels voor getrouwde vaders en vaders die na de geboorte trouwen, staan op de pagina over ouderlijk gezag van de Rechtspraak. Let op: een kind dat vóór 1 januari 2023 is erkend, valt onder de oude regels, ook als het pas na die datum is geboren. Erkenning tijdens de zwangerschap telt dus mee als erkenning vóór 2023 als die datum eerder lag.
Kind erkend vóór 2023: samen gezag aanvragen met het formulier
Bent u niet getrouwd en heeft u uw kind vóór 1 januari 2023 erkend? Dan heeft alleen de moeder het gezag. Willen jullie het samen, dan dienen jullie samen een verzoek in. Volgens de Rechtspraak over gezamenlijk gezag aanvragen kan dat digitaal of schriftelijk, en is een advocaat daarbij niet nodig.

Aan welke voorwaarden u moet voldoen
Het formulier werkt alleen als alle onderstaande punten kloppen:
- u doet de aanvraag samen met de moeder;
- de moeder is meerderjarig of meerderjarig verklaard, en u bent meerderjarig;
- u bent de juridische vader, dus u heeft het kind erkend;
- u bent niet met elkaar getrouwd en heeft geen geregistreerd partnerschap;
- u heeft niet eerder samen het gezag over dit kind gehad;
- geen van beiden staat onder curatele of heeft een ernstige geestelijke stoornis waardoor het gezag niet uitgeoefend kan worden;
- het gezag van geen van beiden is eerder door een maatregel beëindigd;
- er is geen derde persoon, bijvoorbeeld een voogd, die het gezag heeft;
- het kind woont in Nederland.
Klopt één van deze punten niet, dan is het formulier niet de juiste route. Vaak komt u dan bij de rechter uit.
Stap voor stap: digitaal of op papier
Digitaal is de snelste route als u allebei in Nederland woont.
- Controleer dat uw kind in de Basisregistratie Personen (BRP) in Nederland staat ingeschreven en dat u allebei een DigiD heeft.
- Eén ouder logt in met DigiD en vult zijn of haar deel van het formulier in.
- De andere ouder logt daarna zelf in, vult het eigen deel aan en dient de aanvraag in.
Schriftelijk werkt ook, bijvoorbeeld als een van u geen DigiD heeft.
- Vraag een afschrift van de geboorteakte van uw kind op. Dat afschrift mag niet ouder zijn dan 3 maanden en moet aantoonbaar officieel zijn.
- Maak kopieën van de geldige identiteitsbewijzen van u allebei.
- Vul het formulier samen in en onderteken het allebei.
- Stuur alles op naar een rechtbank in Nederland.
Wat het kost en wat u daarna heeft
Voor de aanvraag met het formulier betaalt u geen griffierecht; dat staat op de pagina over de kosten van gezag aanvragen. Is de aanvraag verwerkt, dan wordt het gezamenlijk gezag ingeschreven in het gezagsregister. Met een uittreksel uit dat register kunt u laten zien dat u het gezag heeft, bijvoorbeeld bij school, de huisarts of een instantie.
Kind erkend vanaf 2023: automatisch gezag, met uitzonderingen
Sinds 1 januari 2023 krijgen ongetrouwde en niet-geregistreerde partners die hun kind erkennen automatisch het gezag samen met de moeder. U hoeft dan niets meer aan te vragen bij de rechtbank. De Rijksoverheid legt uit waarom de wet is veranderd: meer dan de helft van de eerstgeboren kinderen wordt geboren buiten een huwelijk of geregistreerd partnerschap.
Toch krijgt niet iedere vader automatisch gezag. Volgens de Rechtspraak gelden deze uitzonderingen:
- het kind heeft al een voogd;
- niemand heeft het gezag, bijvoorbeeld omdat de moeder minderjarig is of onder curatele staat;
- er zijn al twee mensen met gezag, bijvoorbeeld de moeder en een stiefvader;
- u heeft eerder al het gezag over dit kind gehad;
- u en de moeder hebben bij de erkenning samen verklaard dat de moeder alleen het gezag houdt;
- de erkenning is tot stand gekomen met vervangende toestemming van de rechter.
Valt u onder een van deze uitzonderingen, dan heeft u na de erkenning geen gezag. Hebben u en de moeder bij de erkenning verklaard dat zij alleen het gezag houdt, en willen jullie het nu toch samen? Dan kijkt u of het formulier in uw situatie werkt. Is dat niet zo, of is de erkenning via de rechter gegaan, dan verloopt het gezag via een verzoek bij de rechtbank.
De moeder werkt niet mee: gezag via de rechter
De moeder hoeft niet mee te werken aan het formulier. Weigert zij, dan blijft de weg via de rechter over. De Rechtspraak over procedures ouderlijk gezag noemt het verzoek gezag als de route voor gezamenlijk gezag dat er niet automatisch is en waarover de ouders het niet eens zijn. Voor die procedure is een advocaat nodig, ook bij hoger beroep, zoals de Rechtspraak uitlegt op de pagina wanneer een advocaat verplicht is.
Eerst de erkenning
Zonder erkenning bent u juridisch geen vader en kunt u geen gezag krijgen. Weigert de moeder toestemming voor de erkenning, dan kunt u de rechter om vervangende toestemming vragen. Houd er rekening mee dat u na zo’n erkenning niet automatisch gezag krijgt: dat is een van de uitzonderingen hierboven. In de praktijk vragen vaders erkenning en gezag daarom vaak tegelijk aan de rechter.
Waar de rechter naar kijkt
Het uitgangspunt van de wet is dat ouders samen beslissingen nemen over hun kinderen, ook als zij uit elkaar zijn. Dat herhaalde de rechtbank Midden-Nederland nog in een uitspraak van juni 2026. Dat is alleen anders als het kind klem of verloren dreigt te raken tussen de ouders, of als gezamenlijk gezag om een andere reden niet in het belang van het kind is. Een moeder die alleen zegt dat zij het gezag liever zelf houdt, heeft daarmee dus nog geen grond om gezamenlijk gezag tegen te houden.
Wat helpt u in zo’n procedure? Laat zien dat u betrokken bent: dat u contact heeft met uw kind, meebetaalt aan de opvoeding en zakelijk kunt overleggen met de moeder. Bewaar berichten en afspraken. Ruzie in WhatsApp-gesprekken werkt meestal tegen beide ouders, dus houd uw eigen toon rustig.
Kosten van een procedure
Voor een verzoek gezag betaalt u griffierecht aan de rechtbank, en daarnaast de kosten van uw advocaat. Of u voor die kosten overheidssubsidie kunt krijgen, hangt af van uw inkomen en vermogen. Dat staat op de kostenpagina van de Rechtspraak, waar ook het actuele griffierecht te vinden is.
Eenhoofdig gezag: wanneer één ouder alleen beslist
Soms wil een vader niet samen, maar juist alleen het gezag. Bijvoorbeeld omdat overleggen met de moeder vastloopt en daardoor belangrijke beslissingen over school of zorg blijven liggen. Heeft u samen het gezag en wilt u het voortaan alleen, dan vraagt u dat aan met een verzoek gezag bij de rechtbank. Ook dan is een advocaat verplicht.
De rechter geeft volgens de Rechtspraak alleen eenhoofdig gezag als het echt niet anders kan. Daarbij:
- kijkt de rechter altijd naar het belang van het kind;
- beslist de rechter per kind welke ouder het gezag krijgt;
- vraagt de rechter een kind ouder dan 12 jaar naar zijn of haar mening.
In de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland uit 2026 kreeg de moeder het gezag alleen. De rechter woog onder meer mee dat de ouders niet samen konden beslissen, dat de vader de identiteitsbewijzen van de kinderen onder zich hield en weigerde mee te werken, en dat er ruim elf maanden geen omgang was geweest. Het voorbeeld laat zien dat de rechter kijkt naar concreet gedrag en de gevolgen voor de kinderen, niet naar wie het hardst roept. Het werkt beide kanten op: wie als vader eenhoofdig gezag vraagt, moet laten zien waarom samen beslissen voor het kind echt niet meer werkt.
Speelt er naast het gezag ook een conflict over hoe vaak u uw kind ziet? Lees dan ook ons artikel over een omgangsregeling wijzigen. Gaat het gezag mee in een scheiding, dan helpt het stappenplan voor een echtscheiding om alles op een rij te zetten.
Wat erkenning en gezag voor u betekenen
Erkenning en gezag geven u elk iets anders. Door de erkenning ontstaat een juridische band tussen u en uw kind. Volgens de Rijksoverheid over de gevolgen van erkenning betekent dat:
- u moet uw kind onderhouden tot het 21 jaar wordt;
- u en uw kind worden elkaars wettelijke erfgenamen;
- u kiest bij de erkenning samen met de moeder de achternaam;
- uw kind krijgt mogelijk uw nationaliteit.
Met gezag komt daar de zeggenschap bij: u beslist mee over de opvoeding en verzorging van uw kind, zoals school, medische zorg en waar uw kind woont. Zonder gezag heeft u die stem formeel niet, ook al betaalt u mee. Gaat het om het geld of de bezittingen van uw kind, bijvoorbeeld een erfenis of een spaarrekening, dan moet u als ouder met gezag in sommige gevallen eerst toestemming van de rechter vragen.
Met gezamenlijk gezag heeft u als vader dezelfde zeggenschap als de moeder. Dat staat los van waar uw kind woont of hoe de zorg verdeeld is. Ook een vader die zijn kind om het weekend ziet, beslist bij gezamenlijk gezag volwaardig mee.
Nagaan wie het gezag heeft: het gezagsregister
Weet u niet zeker of u gezag heeft? Dan vraagt u een uittreksel uit het gezagsregister op. Volgens de Rechtspraak over het uittreksel gezagsregister kan iedereen dat bij elke rechtbank doen, zonder griffierecht te betalen. U heeft de volledige naam, geboortedatum en geboorteplaats van uw kind nodig. Bij de rechtbanklocatie Utrecht krijgt u het uittreksel aan de balie direct mee, en per post of e-mail binnen 2 weken.
Is het uittreksel leeg? Dan is er geen aantekening of beslissing over het gezag vastgelegd. Meestal hebben één of beide ouders dan automatisch gezag volgens de wet, bijvoorbeeld door een huwelijk of een erkenning na 2023. U krijgt dan een brief met uitleg mee.

Tip: vraag ook een uittreksel op als u denkt dat alles goed geregeld is, zeker bij een erkenning rond de jaarwisseling van 2022 naar 2023. Een misverstand over gezag merkt u vaak pas als u een handtekening moet zetten, bijvoorbeeld bij een paspoortaanvraag of een schoolinschrijving.
Onze kijk op gezag voor vaders
Veel vaders die bij ons komen, denken dat ze gezag hebben omdat ze hun kind hebben erkend en meebetalen. Pas bij een ziekenhuisopname, een nieuwe school of een verhuizing blijkt dat hun handtekening niet telt. Daarom raden wij elke vader aan om het gezag te regelen voordat er iets speelt, niet erna.
Zijn u en de moeder het eens, dan is het formulier eenvoudig. Waar het misgaat, is meestal de situatie eromheen: een erkenning met een verklaring dat de moeder alleen het gezag houdt, een stiefvader in beeld, of een relatie die net is gestopt. Dan wilt u iemand die meekijkt, die uw situatie kent en die het in gewone taal uitlegt.
Dat is precies waarom wij met een vaste jurist werken. Familiezaken lopen zelden in één keer af: na het gezag volgen vaak afspraken over omgang, alimentatie of een ouderschapsplan. Met een jurist die uw dossier kent, hoeft u uw verhaal niet steeds opnieuw te vertellen.
Juridische redactie Legalec
Hulp bij het regelen van uw gezag
Wilt u eerst weten welke route bij u past, of hoe u de moeder het beste kunt benaderen? Bij Legalec kunt u terecht voor een los juridisch adviesgesprek van € 149. Wilt u een zakelijke, duidelijke brief aan de moeder met een voorstel voor gezamenlijk gezag, dan stellen wij een brief op maat op voor € 225.
Verwacht u dat het langer gaat lopen, met omgang, alimentatie of een scheiding erbij? Dan past een abonnement op rechtsbijstand beter. U krijgt een vaste jurist en een persoonlijk online portaal, voor een vast bedrag en zonder eigen risico per zaak. De abonnementen kosten € 37,81 (Basic), € 68,06 (Normal) of € 98,31 (Pro) per maand, en familie en erfenis is een van de zes rechtsgebieden die eronder vallen. Liever eerst even overleggen? Vraag een terugbelverzoek aan. Meer achtergrond over alle vormen van gezag leest u in ons artikel ouderlijk gezag aanvragen.
Veelgestelde vragen
Kan een vader gezag aanvragen zonder toestemming van de moeder?
Ja, maar niet met het formulier, want dat vullen beide ouders samen in. Zonder medewerking van de moeder dient u via een advocaat een verzoek gezag in bij de rechtbank. De rechter gaat ervan uit dat samen beslissen in het belang van het kind is, tenzij het kind klem dreigt te raken tussen de ouders.
Heeft een vader net zoveel rechten als de moeder?
Met gezamenlijk gezag wel: u beslist als vader op gelijke voet mee over de opvoeding en verzorging. Zonder gezag bent u door de erkenning wel juridisch vader, met onderhoudsplicht en erfrecht, maar heeft u formeel geen zeggenschap over belangrijke beslissingen.
Moet ik iets doen als ik mijn kind na 1 januari 2023 heb erkend?
Meestal niet, want dan heeft u automatisch gezamenlijk gezag. Dat is anders als een uitzondering geldt, bijvoorbeeld als u bij de erkenning samen heeft verklaard dat de moeder alleen het gezag houdt. Twijfelt u, vraag dan een uittreksel uit het gezagsregister op.
Kan ik als vader van 16 of 17 jaar gezag krijgen?
U kunt uw kind als 16- of 17-jarige wel erkennen, maar u kunt als minderjarige vader geen meerderjarigheidsverklaring aanvragen om het gezag te krijgen. Dat kan alleen een moeder van 16 of 17 jaar, zo staat op de pagina over procedures ouderlijk gezag. Gezamenlijk gezag via het formulier is pas mogelijk als u meerderjarig bent.
Hoe vraag ik een uittreksel uit het gezagsregister aan?
U vraagt het aan bij een willekeurige rechtbank, aan de balie, per post of per e-mail, en het is kosteloos. U geeft de volledige naam, geboortedatum en geboorteplaats van uw kind op. Aan de balie krijgt u het direct mee.
Legalec
Bronnen
Rechtspraak: Gezamenlijk gezag aanvragen (formulier)
Rechtspraak: Ouderlijk gezag
Rechtspraak: Procedures ouderlijk gezag
Rechtspraak: Kosten aanvragen ouderlijk gezag
Rechtspraak: Advocaat wel of niet verplicht
Rechtspraak: Uittreksel gezagsregister opvragen
Rechtspraak: Uittreksel gezagsregister opvragen, rechtbanklocatie Utrecht
Rijksoverheid: Gezamenlijk gezag door erkenning sinds 1 januari 2023
Rijksoverheid: Wat zijn de gevolgen als ik mijn kind erken?
Rechtbank Midden-Nederland, ECLI:NL:RBMNE:2026:4077






