Bent u als kind onterfd? Dan heeft u toch recht op een deel van de erfenis: de legitieme portie. Dat deel krijgt u alleen niet vanzelf. U moet zelf laten weten dat u het wilt ontvangen, op tijd en zo dat u het later kunt bewijzen, en uiterlijk vijf jaar na het overlijden. Daarna moet het bedrag worden vastgesteld op basis van een volledig beeld van de nalatenschap. Vaak gaat het daar mis: een vage brief, ontbrekende cijfers of een gemiste termijn kost u geld, en de relatie met de erfgenamen is meestal al gespannen. Bij Legalec kunt u voor dit traject terecht bij een vaste jurist die uw dossier kent. Familie en erfenis is een van de zes rechtsgebieden in ons abonnement. Hieronder leest u stap voor stap hoe het opeisen werkt.
Kort samengevat
- De legitieme portie is het minimum waar een onterfd kind recht op heeft: de helft van wat u volgens de wet zou erven. U krijgt het in geld, niet in spullen.
- U moet de legitieme portie zelf opeisen bij de erfgenamen of de executeur, uiterlijk vijf jaar na het overlijden. Stelt een belanghebbende u een kortere redelijke termijn, dan geldt die.
- Uitbetalen hoeft pas zes maanden na het overlijden. Is er een langstlevende echtgenoot of partner, dan krijgt u het geld meestal pas na diens overlijden.
- Voor de berekening heeft u inzicht nodig in alle bezittingen, schulden en bepaalde schenkingen van de overledene.
- Een legitimaris erft geen schulden. Wordt u toch erfgenaam van een erfenis met schulden, kies dan bewust tussen verwerpen, beneficiair aanvaarden en zuiver aanvaarden.
Inhoudsopgave
- Wat is de legitieme portie?
- Wie kan een legitieme portie opeisen?
- De termijnen op een rij
- Zo eist u uw legitieme portie op: zes stappen
- Is een boedelbeschrijving verplicht?
- Erfenis met schulden: verwerpen of beneficiair aanvaarden?
- Uw legitieme portie opeisen met Legalec
- Onze kijk op het opeisen van de legitieme portie
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat is de legitieme portie?
In Nederland mag iemand in een testament bepalen wie er erft. Een ouder kan een kind dus onterven. Toch beschermt de wet kinderen tegen volledige onterving. Volgens de Rijksoverheid heeft een kind altijd recht op een deel van de erfenis, de legitieme portie, en dat deel bestaat alleen uit geld.
Dat laatste is belangrijk. Als legitimaris wordt u geen erfgenaam. U hebt geen recht op het ouderlijk huis, de sieraden of de auto, en u beslist niet mee over de verdeling. U hebt een vordering in geld op de erfgenamen, net als een schuldeiser. Dat heeft voordelen: u erft geen schulden en u hoeft niet mee te werken aan de afwikkeling. Het nadeel is dat u afhankelijk bent van de informatie en de medewerking van de erfgenamen.
Hoe hoog is die vordering? De legitieme portie is de helft van wat u wettelijk zou erven als er geen testament was geweest. Erft u zonder testament een derde, dan is uw legitieme portie een zesde van de nalatenschap waarover die wordt berekend.

Wie kan een legitieme portie opeisen?
Alleen kinderen van de overledene hebben een legitieme portie. Het maakt niet uit of u uit een eerdere relatie komt of dat u geadopteerd bent. Is een kind zelf al overleden, dan kunnen zijn of haar kinderen in de regel in de plaats van die ouder komen.
De volgende mensen hebben geen legitieme portie:
- de echtgenoot of geregistreerde partner (die heeft wel andere wettelijke rechten, zoals het recht om in de woning te blijven wonen);
- stiefkinderen die niet zijn geadopteerd;
- broers, zussen, ouders en andere familieleden;
- vrienden of goede doelen die in een eerder testament stonden.
Bent u niet volledig onterfd, maar krijgt u via het testament minder dan de helft van uw wettelijk erfdeel? Ook dan kan de legitieme portie van belang zijn, omdat die het minimum aangeeft waar u recht op hebt. Het verschil tussen wat u krijgt en dat minimum kunt u in zo’n geval vaak alsnog opeisen. Laat uw situatie dan wel goed doorrekenen, want wat u via het testament ontvangt, telt mee.
De termijnen op een rij
Bij het opeisen van een legitieme portie spelen verschillende momenten een rol. Wie die door elkaar haalt, wacht te lang of eist te vroeg betaling.
| Moment | Wat het betekent voor u |
|---|---|
| Overlijden | Vanaf dit moment kunt u verklaren dat u uw legitieme portie wilt ontvangen. |
| Zes maanden na overlijden | Pas dan is de vordering opeisbaar. Eerder hoeven de erfgenamen niet te betalen (art. 4:81 BW). |
| Redelijke termijn van een belanghebbende | Een erfgenaam of executeur kan u een redelijke termijn stellen om te kiezen. Reageert u niet op tijd, dan vervalt uw recht. |
| Vijf jaar na overlijden | Uiterste grens om te verklaren dat u uw legitieme portie wilt (art. 4:85 BW). Daarna vervalt uw aanspraak. |
| Overlijden langstlevende echtgenoot of partner | In de gewone situatie moet u pas dan worden uitbetaald. |
Die laatste regel verrast veel kinderen. Volgens de Rijksoverheid kan een onterfd kind het geld pas opeisen na het overlijden van de langstlevende echtgenoot of geregistreerde partner. Dit geldt ook voor een partner met wie de overledene samenwoonde en een samenlevingsovereenkomst had. Overlijdt uw vader en laat hij een weduwe achter, dan kan het dus jaren duren voordat u uw geld ontvangt. Toch is het verstandig om meteen te verklaren dat u uw legitieme portie wilt. Dan ligt uw aanspraak vast en bent u niet afhankelijk van de vraag of iemand u later een termijn stelt.
Zo eist u uw legitieme portie op: zes stappen
U krijgt de legitieme portie niet automatisch, u moet er zelf om vragen. Hieronder ziet u per stap wat ervoor nodig is en waar het in de praktijk misgaat.
1. Zoek uit wat er in het testament staat
Vraag de erfgenamen of de executeur om een afschrift van het testament. Kijk of u volledig bent onterfd of minder krijgt dan uw wettelijk erfdeel. Kijk ook of er een executeur is benoemd, want die is dan uw aanspreekpunt. Waar het misgaat: mensen gaan af op wat een familielid vertelt in plaats van op de tekst van het testament. Soms staat er een voorwaarde of een andere regeling in die de situatie verandert.
2. Verklaar schriftelijk dat u uw legitieme portie wilt
De wet vraagt om een verklaring dat u uw legitieme portie wenst te ontvangen. Die verklaring richt u aan de erfgenamen, of aan de executeur als die er is. Doe dit schriftelijk en aangetekend, of op een andere manier waarmee u later kunt bewijzen dat de verklaring is aangekomen. Waar het misgaat: een gesprek aan de keukentafel of een appje is achteraf moeilijk te bewijzen. Een brief die ook allerlei verwijten bevat, maakt de verhoudingen bovendien nog slechter. Met onze dienst Brief op maat (€ 225 eenmalig) schrijft een jurist van Legalec deze verklaring zakelijk en volledig voor u, zodat er geen misverstand kan bestaan over wat u vraagt.
3. Vraag inzicht in de nalatenschap
Zonder cijfers kunt u niets berekenen. Vraag de erfgenamen of de executeur om een overzicht van alle bezittingen en schulden op de datum van overlijden: banksaldi, de woning en de hypotheek, beleggingen, polissen, voertuigen, waardevolle spullen en openstaande rekeningen. Vraag ook naar grotere schenkingen die de overledene in de jaren voor het overlijden heeft gedaan. Waar het misgaat: erfgenamen geven alleen een totaalbedrag of laten schenkingen weg. Vraag om stukken zoals bankafschriften en een taxatie van de woning, en leg uw verzoeken schriftelijk vast.

4. Bereken uw legitieme portie
De berekening gaat in grote lijnen zo:
- Tel alle bezittingen op en trek de schulden van de overledene en de kosten van de uitvaart en afwikkeling af.
- Tel daar bepaalde schenkingen bij op die de overledene tijdens zijn of haar leven heeft gedaan. Dat zijn vooral schenkingen uit de laatste jaren voor het overlijden, maar soms ook oudere, bijvoorbeeld als ze bedoeld waren om een kind te benadelen.
- Bepaal uw wettelijk erfdeel: het deel dat u zou erven zonder testament.
- Neem de helft van dat erfdeel over het berekende bedrag. Dat is uw legitieme portie.
- Trek af wat u zelf al hebt ontvangen, zoals een schenking van de overledene die meetelt.
Rekenvoorbeeld. Een moeder overlijdt en laat haar man en twee kinderen achter. Na aftrek van schulden en kosten is de nalatenschap € 270.000 waard, en drie jaar eerder schonk zij een van de kinderen € 30.000. Het bedrag voor de berekening komt dan op € 300.000. Zonder testament zouden man en kinderen elk een derde erven. Het onterfde kind heeft daarom recht op een zesde: € 50.000. Dit is een vereenvoudigd voorbeeld. In werkelijkheid hangt het af van welke schenkingen meetellen, hoe de woning wordt gewaardeerd en of de overledene getrouwd was in gemeenschap van goederen. In dat laatste geval valt maar de helft van het gezamenlijke vermogen in de nalatenschap. Waar het misgaat: het hele gezinsvermogen meetellen terwijl maar de helft van de overledene was, of schenkingen vergeten. Zo’n fout kan duizenden euro’s schelen, in uw voordeel of in uw nadeel.
5. Maak afspraken over uitbetaling
Is het bedrag duidelijk, leg dan schriftelijk vast hoe hoog uw vordering is en wanneer die wordt betaald. Is er een langstlevende partner, dan wordt uw vordering in de regel pas na diens overlijden opeisbaar. Leg in dat geval ook vast hoe hoog de vordering is en of er rente bij komt. Waar het misgaat: afspraken die alleen mondeling zijn gemaakt, worden jaren later betwist. Een overeenkomst die door een jurist is gecontroleerd, voorkomt dat. Met onze Document- of contractcheck (€ 245 eenmalig) laat u een voorstel van de erfgenamen beoordelen voordat u tekent.
6. Als de erfgenamen niet meewerken
Weigeren de erfgenamen informatie te geven, betwisten ze het bedrag of betalen ze niet als de vordering opeisbaar is? Dan is er sprake van een geschil. Ook als u geen erfgenaam bent maar alleen een vordering hebt, kan de verdeling dan vastlopen. In ons artikel over een vastgelopen boedelverdeling leest u welke stappen er dan zijn. Wacht in zo’n situatie niet tot de vijfjaarstermijn bijna voorbij is. Een geschil dat al loopt, is makkelijker te voeren als uw verklaring, uw verzoeken om informatie en de reacties daarop netjes in één dossier staan.
Is een boedelbeschrijving verplicht?
Een boedelbeschrijving is een volledig overzicht van alle bezittingen en schulden van de overledene op de datum van overlijden, met de waarde van elk onderdeel. Is die verplicht? In de meeste gevallen niet. Erfgenamen die de erfenis gewoon aanvaarden en het onderling eens zijn, hoeven geen formele boedelbeschrijving te maken.
Anders is het als de erfenis beneficiair is aanvaard. In dat geval moet de nalatenschap volgens de wet worden vereffend, tenzij er een bevoegde executeur is die kan aantonen dat er ruim genoeg bezittingen zijn. Bij die vereffening hoort een boedelbeschrijving. Geschillen daarover beslist de kantonrechter.
Voor u als legitimaris is een boedelbeschrijving het beste uitgangspunt voor de berekening. Is die er niet, vraag dan in elk geval om het overzicht en de stukken uit stap 3. Een boedelbeschrijving maakt uw vordering controleerbaar. Erfgenamen weten bovendien dat u meekijkt.
Erfenis met schulden: verwerpen of beneficiair aanvaarden?
Voor een onterfde legitimaris is dit goed nieuws: wie alleen een geldvordering heeft, erft geen schulden. Blijkt de nalatenschap negatief, dan is uw legitieme portie nul, maar u hoeft niets bij te betalen.
De keuze wordt pas belangrijk als u wel erfgenaam bent, bijvoorbeeld van een andere ouder of omdat u in het testament toch voor een deel bent benoemd. Dan hebt u drie mogelijkheden:
| Keuze | Wat gebeurt er | Wanneer verstandig |
|---|---|---|
| Zuiver aanvaarden | U erft alle bezittingen en alle schulden. Zijn er meer schulden dan bezittingen, dan betaalt u het tekort zelf. | Alleen als zeker is dat de erfenis positief is. |
| Beneficiair aanvaarden | U erft alleen als er na het betalen van de schulden iets overblijft, en u bent niet aansprakelijk voor de schulden van de overledene. De nalatenschap wordt dan vereffend. | Als u niet zeker weet of er schulden zijn. |
| Verwerpen | U bent geen erfgenaam en niet aansprakelijk voor de schulden uit de erfenis. | Als duidelijk is dat de erfenis negatief is. |
Let op: met gewone handelingen kunt u een erfenis per ongeluk zuiver aanvaarden. Denk aan spullen meenemen, de rekening van de overledene leeghalen of rekeningen betalen van het geld uit de erfenis. Een belanghebbende kan u ook een termijn stellen om te kiezen. Kiest u niet binnen die termijn, dan geldt de erfenis als zuiver aanvaard. Na beneficiaire aanvaarding kan de rechtbank op verzoek een vereffenaar benoemen. Hoe u de risico’s van schulden uitsluit, leest u in ons artikel over beneficiair aanvaarden.
Uw legitieme portie opeisen met Legalec
Onterfd worden voelt persoonlijk. De brieven die u daarna moet schrijven, moeten juist zakelijk zijn. Bij Legalec werkt u met een vaste jurist die uw dossier kent. Alles staat in een persoonlijk online portaal. U betaalt een vast bedrag per maand, zonder eigen risico per zaak. Familie en erfenis valt onder de zes rechtsgebieden van één abonnement. Het abonnement is er als Basic (€ 37,81 per maand), Normal (€ 68,06 per maand) en Pro (€ 98,31 per maand). U vergelijkt ze op de pagina over rechtsbijstand via een abonnement.
Hebt u maar één vraag? Dan kunt u ook kiezen voor eenmalige bijstand: een juridisch adviesgesprek (€ 149), een brief op maat (€ 225) of een document- of contractcheck (€ 245).
Onze kijk op het opeisen van de legitieme portie
Wie onterfd is, heeft meestal twee problemen tegelijk: een juridisch probleem en een familieprobleem. De wet geeft kinderen een duidelijk minimum, maar legt het werk bij hen neer. U moet zelf verklaren, zelf om cijfers vragen en zelf controleren of de berekening klopt. Dat doet u vaak tegenover broers, zussen of een stiefouder met wie de verhouding al lastig is.
Daarom vinden wij dat u dit niet alleen hoeft te doen. Een vaste jurist die uw dossier kent, houdt de termijnen in de gaten, schrijft de verklaring en de verzoeken om informatie in gewone taal, en kijkt kritisch naar de cijfers die u krijgt. Omdat de uitbetaling soms pas jaren later volgt, helpt het als uw hele dossier op één plek staat, in uw eigen portaal.
Een erfenis raakt ook vaak andere zaken: een partner die achterblijft, belasting of een woning. Een abonnement dat zes rechtsgebieden dekt, past daarom goed bij hoe zo’n situatie in werkelijkheid verloopt. U betaalt een vast bedrag en weet waar u aan toe bent.
Juridische redactie Legalec
Veelgestelde vragen
Kan ik mijn legitieme portie nog opeisen als het overlijden lang geleden is?
Dat kan tot uiterlijk vijf jaar na het overlijden, tenzij een erfgenaam of de executeur u eerder een redelijke termijn heeft gesteld en die termijn al voorbij is. Na vijf jaar vervalt uw aanspraak. Twijfelt u of een brief die u ooit hebt gekregen zo’n termijn bevatte? Laat die dan beoordelen voordat u verdere stappen zet.
Moet ik bijbetalen als de erfenis vooral uit schulden bestaat?
Nee. Als legitimaris hebt u alleen een geldvordering en bent u geen erfgenaam, dus u erft geen schulden. Is de nalatenschap negatief, dan is uw legitieme portie nul. Bent u daarnaast wel erfgenaam, kies dan bewust tussen verwerpen en beneficiair aanvaarden.
Kan ik spullen of het huis eisen in plaats van geld?
Nee, de legitieme portie bestaat alleen uit geld. U kunt de erfgenamen wel vragen om een spullen of een woning over te nemen als deel van de betaling. Dat werkt alleen als iedereen het daarmee eens is en u het goed vastlegt.
Wat als de erfgenamen niet willen zeggen hoeveel er is?
Vraag schriftelijk om een overzicht van bezittingen, schulden en schenkingen, met de stukken die erbij horen. Zo bouwt u een dossier op. Blijven de erfgenamen weigeren, dan is er sprake van een geschil waarbij u juridische bijstand nodig hebt. Wacht in dat geval niet tot de vijfjaarstermijn bijna voorbij is.
Legalec
Bronnen
Rijksoverheid: Kan ik mijn echtgenoot en kinderen onterven?
Notaris.nl: Onterfd
Artikel 4:81 BW
Artikel 4:85 BW
Rijksoverheid: Wat moet ik doen als ik schulden erf?
BW Boek 4, titel 12: vereffening van de nalatenschap






